عه‌بدوڵڵا ئۆجەلان: نوێنەرایەتیكردنی بەرخودانی ئازادیی خەڵك

میللەتی كورد دەتوانێت ئاوڕ لە مێژوویەكی دوور و درێژی خۆی لە بەرخودان بداتەوە. لەو كاتەی دەستێوەردانی سەرمایەداری لە رۆژهەڵاتی ناوین لە سەرەتای سەدەی نۆزدە لە زیادبووندا بووە، كوردان بەرەنگارییان كردووە بۆ پاراستنی ناسنامەی كولتوورییان و پێشخستنی یەكێتیی سیاسییان. سەرهەڵدانی دەیان راپەڕین لە 1806 بەدواوە بەڵگەیەكی روونن لەسەر بەرخودانی كوردان بۆ بەدەستهێنانی مافەكانیان بۆئەوەی ببنە خاوەنی خۆبەڕێوەبەریی. سەرباری گشت خەبات و كۆشش و قوربانییەكان كەچی راپەڕینە كوردییەكان ئامانجە خوازراوەكانیان لێنەكەوتەوە. بەڵكو زوو یان درەنگ لەلایەن هێزە جیهانی و هەرێمییەكانی وەكو بەریتانیا، ئێران و توركیاوه‌ سەركوتكراون. هەتا ئەمڕۆ، كوردان سەركردەگەلی وەكو شێخ عوبەیدوڵڵا، سەید رەزا، سمكۆی شكاك و قازی محه‌مه‌د بەیاددەهێننەوە و درێژە بە پرس و ئاواتی ئەوان دەدەن كە بریتییە لە كوردستانێكی یەكگرتوو، سەربەخۆ و دیموكراتیك. لە ساڵانی حەفتاكانی سەدەی رابردوو دوایین قۆناغی بەرخودانی ئازادیی كوردیی دەستی پێكرد و هەتا رۆژی ئەمڕۆش بەردەوامی هەیە: ئه‌ویش بەرخودانی پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە)یه‌. هەر لەو كاتەوە، عه‌بدوڵڵا ئۆجەلان، دامەزرێنەری پەكەكە لەسەر ئاستێكی فراوان لەلایەن كۆمەڵگای كوردی وەك نوێنەری سیاسی و ئیلهامی بەخشی فەلسەفییان په‌سند كراوە.

گەورەبوون لەنێو دەوڵەتێكی كۆڵۆنیالی

گەورەبوون و گەشەكردن لەنێو گوندێكی بچووك لە ئامارا لە روحا (ئورفا)ی پارێزگای كوردی كە دەكەوێتە سەر سنووری نێوان توركیا-سوریا، عه‌بدوڵڵا ئۆجەلان كە دواتر لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی دەبێتە سیاسیەكی ناسراو بۆ خەباتكردن لەپێناو بەدەستهێنانی ستاتۆیەك بۆ نەتەوەی كورد. دوای لەدایكبوونی لە 4ی ئەیپریلی 1949، ئەو قۆناغی منداڵیی لەنێو پێكهاتەیەكی تەقلیدیی كوردی لە روحای دوورەدەست بەسەردەبات. ژیانی كشتوكاڵیی گوند، لێكدژیی داب و نەریتی خێزانی كوردی و وانەی ئیسلامی لەلایەن ئیمامی گوندەكە كاریگەرییەكی ئێجگار زۆر لەسەر سەرەتاكانی ژیانی ئەو بەجێدەهێڵن. كاتێك ئەو دەست بە خوێندنی سەرەتایی دەكات لە قوتابخانەیەكی گوندێكی تەنیشت گوندەكەی خۆیان لێكدژییەكی نوێ دەردەكەوێت كە دواتر لە تەواوی ژیانی بەدوایەوە دەبێت: كوردبوون لەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی نەتەوەیی توركی. بەمەش لە قوتابخانەیەكی بچووكی شوێنێكی لاچەپی باكووری كوردستان بێت، یانیش لەنێو پەیمانگای زانستیی سیاسی لە زانكۆی ئەنكەرا بێ یانیش وەك فەرمانبەرێكی دەوڵەت بێت لە شاری ئامەدی كوردی، ئەوا عه‌بدوڵڵا ئۆجەلان تادێت زیاتر درك بەو زەحمەتیی و قورسییە دەكات كە سیاسەتی دەوڵەتی توركی بەسەر وڵاتییە كوردەكانی سەپاندبوو. بەپێچەوانەی زۆربەی ئەوانی تر، ئەو ئامادەی توانەوە نەبوو لەنێو ئەم سیستمە دەوڵەتییە كۆڵۆنیالییە، بەڵكو دەستیكرد بە قەناعەتپێهێنانی خوێندكارانی تر لە ئەنكەرا بۆ پرسی بەرخودانی ئازادی لە كوردستان لەماوەی پشێوی سیاسی لە سەرەتاكانی ساڵانی حەفتاكان.

سەركردایەتی جوڵانەوەی ئازادی

لەگەڵ دامەزراندنی پەكەكە بە فەرمی لە 27ی نۆڤێمبەری 1978، ئەوەی كە وەك گروپێكی خوێندكاری بچووك لە ئەنكەرا دەستی پێكردبوو ئەوا گۆڕا بۆ بەرخودانێكی شۆڕشگێڕیی پرۆفیشنال. عه‌بدوڵڵا ئۆجەلان رۆڵێكی یەكلاكەرەوەی بینی لە هەردوو باری رێكخستنی ئەندامە یەكەمینەكانی و بونیاتنانی بناغەیەكی ئایدیۆلۆژی، سیاسی و سەربازیی بۆ گەشەكردنی بەشێوەیەكی بەردەوام. دوای ئەوەی ناچاركرا لە 1979 توركیا بەجێبهێڵێت بەهۆی هەڵكشانی سەركوتكاریی دەوڵەت، ئەو یەكەمجار لە لوبنان درێژەی بە چالاكییە سیاسییەكانی دا و دواتریش لە سوریا. لەوێوە ئەو خەریكی پەروەردەی ئایدیۆلۆژی و سیاسی بوو بۆ ئەو ئەندامە نوێیانەی لەسەرتاسەری رۆژهەڵاتی ناوین و شوێنەكانی تر دەهاتنە ریزی پەكەكە، هەروەها پەیوەندیی دیپلۆماتی لەگەڵ نوێنەرایەتییە جیاجیاكانی كۆمەڵگاكان و دەوڵەتان، رۆژنامەنووسان، ئەكادیمیستان و هونەرمەندان لەسەرتاسەری جیهان دروست كرد. دوای دەستپێكردنی بەرخودانی چەكداریی لە ئابی 1984، ئۆجەلان بە بەردەوامی دەستپێشخەریی بۆ ئاگربەست دەكرد لەپێناو دۆزینەوەی چارەسەرێكی ئاشتیانە لەگەڵ دەوڵەتی توركی. بەمەش، لە 1993 بەدواوە چەندین ئاگربەستی تاكلایەنەی راگەیاند. بەڵام هیچ ئەنجامێكی خوازراوی لێنەكەوتەوە. دوای كەوتنی یەكێتی سۆڤیەت، عه‌بدوڵڵا ئۆجەلان دەستیكرد بە لێكۆڵینەوەی چڕ و پڕ بۆ سۆسیالیزمی نوێ بە فێربوون لە هەڵەكانی رابردووی سۆڤیەت و رێگاخۆشكردن لەپێناو بەرخودانی ئازادی لە سەدەی بیستویه‌كدا.

پارادیگمی سۆسیالیستی نوێ لە زیندان

كاتێك ئۆجەلان بەهۆی فشاری توركیاوه‌، ناچاركرا سوریا لە 9ی ئۆكتۆبەری 1998 بەجێبهێڵێت، هەوڵ و كۆششی ئەو بۆ كوردستانێكی سەربەخۆ و سۆسیالیست کەوتە بەر هێرشێکی دژوار. ئەوەی كە دواتر روون دەبێتەوە ئۆپەراسیۆنێكی ناتۆ بوو كە دواجار دەستگیركردنی عه‌بدوڵڵا ئۆجەلان لە 15ی شوباتی 1999 و رادەستكردنەوەی به‌ توركیا و زیندانیكردنی لە دوورگەی ئیمراڵی لێكەوتەوە. ئەو هەتا رۆژی ئەمڕۆ لە هەمان زیندان هێڵدراوەتەوە. لەگەڵ ئەوەش، ئۆجەلان ئەو دۆخە قورسەی زیندانیی گۆشەگیریی بۆ دەرفەتی بەردەوامبوون لەسەر لێكۆڵینەوەكانی بۆ سۆشیالیزمی نوێ گۆڕی، كە وەڵامگەلێك بۆ كێشە و گرفتەكانی مرۆڤایەتی دەخاتەڕوو كە لە سەدەی بیست و یەك رووبەڕووی دەبێتەوە. لەسەر بنەمای ئەزموونی تاكەكەسی، نووسینەكانی فەیلەسوف و بیرمەندە سیاسییە خۆرئاواییەكان و لێكۆڵینەوەكانی لەسەر رۆژهەڵاتی ناوین، ئەو ئایدیایەكی نوێی پێشخست كە پڕۆژەیەكی سیاسی ناوازەی لێكەوتەوە، كه‌ كۆنفیدرالیزمی دیموكراتیكه‌. لە سەرەتای 2000 بەدواوە عه‌بدوڵڵا ئۆجەلان چەندین كتێبی نووسیوە كە تیایاندا بیروبۆچوونەكانی لەبارەی نادەوڵەتی، سیستمی خۆبەڕێوەبەری خستووەتەڕوو كە ئازادی بۆ هەریەكە لە تاكەكەس و كۆمەڵگا بەگشتی مسۆگەر دەكات.

سێ كۆڵەكەی ریشەیی دیموكراسی، ئازادی ژنان و ئیكۆلۆژی بنەمای نەخشەڕێگا تیۆریی و پراكتیكییەكەی پێكدەهێنن. لە ژووری زیندانە تاكەكەسییەكەی لەنێو دوورگەی ئیمراڵی، ئەو ئایدیا و بیروبۆچوونەكانی لەگەڵ بیرمەندە سیاسەكانی وەكو ئیمانوێل والێرستاین هاوبەشی پێكردووە، هەروەها دانوستانی لەگەڵ بەرپرسانی دەوڵەتی توركی لێكەوتووەتەوە و ئیلهامبەخشیش بووە بۆ دەسپێشخەریی سیاسیی نوێ وەكو دامەزراندنی هەدەپە لە توركیا. سەرباری سەپاندنی گۆشەگیرییەكی توند لەلایەن دەسەڵاتدارانی توركی لە ئەیپرلی 2015 ەوە، عه‌بدوڵڵا ئۆجەلان چەند چاوپێكەوتنێكی لەگەڵ پارێزەرەكانی و ئەندامانی خانەوادەكەی كردووە كە تێیدا بەردەوام داوای ئاشتی لە توركیا، سوریا و تەواوی رۆژهەڵاتی ناوین كردووە. دوای زیاتر لە 50 ساڵ لە بەرخودان و 23 ساڵیش لە زیندان، عه‌بدوڵڵا ئۆجەلان ئەمڕۆ یەك لە كاریگەرترین تیۆریسیۆنی سیاسی و سەركردەكانە لەسەر ئاستی جیهاندا. لەگەڵ پشتیوانیكردنی نەتەوەی كورد و زیادبوونی رۆژ لە دوای رۆژی ژمارەی هاوسۆزان لەسەر ئاستی هەرێمی و نێونەتەوەیی، ئەو بەردەوامە لە زەمینەخۆشكردن بۆ هاتنەدی ستاتۆیەكی سیاسی كوردی كە شایستەی نەتەوەی كورد بێت، هاوكاتیش پێشكەشكردنی ئەلتەرناتیڤێك بۆ قەیرانی سیستمی سەرمایەداریی جیهانی.